theconstructo.com

تاریخچه شهر خوی :

شهر خوی مرکز شهرستان خوی در استان آذربایجان غربی با پهنه ای حدود 30 کیلومتر مربع در شمال استان آذربایجان غربی واقع شده است . معنی واژه خوی و ریشه این نام و اینکه از چه زمانی به این شهر خوی گفته اند روشن نیست . محمد امین ریاحی ، نویسنده کتاب تاریخ خوی بر این باور است که شاید واژه خوی با جزء آخر نام شهر « اولخو » که 2700 سال پیش در همین جا قرار داشته یا با جزء آخر نام « ساردوری » دژی که یکی از شاهان اورارتو به نام ساردوری در کنار شهر اولخو ساخته بوده است ، بی ارتباط نباشد . واژه خوی در زبان کردی و پهلوی به معنی نمک است از آن جا که کردان بازمانده مادها بوده و یا این که به گفته خودشان مادها از آنها هستند و تا کنون زبان باستانی خود را که گونه ای از زبان پارسی باستان است حفظ کرده اند ، می توان گفت که ساکنان نخستین خوی از مادها بوده اند و اینان مسکن نخستین خود را به دلیل وجود معادن نمک در این ناحیه « خوی » نامیده اند . از آنجا که شهر خوی در سرزمین نسبتاً پست قرار گرفته است . در اصطلاح محلی آن را « خودی چو خوری » می نامند . کاربرد نام خوی در شعر فارسی ، از جمله در شعرهای خاقانی شروانی ، لامعی گرگانی و دیگران ، نشان می دهد که بیان آن در سده های گذشته هم به صورت امروزی بوده است . شاعران با استفاده از اینکه این واژه ( خوی ) به معنی عرق هم هست و در پهلوی xvai بیان می شده است مضمون هایی به صنعت ایهام پرداخته اند و ظهیر خونجی شاعر سده 6 و 7 هجری قمری در یک رباعی ، اصل گل سرخ را از شهر خوی دانسته است .

گل را مبارک رخ و فرخنده پی است هر جا که بود زینت آن جا ز وی است گفتم : ز کدام شهری ، ای من خاکت گفتا : نشنیده ای که اصلم ز خوی است

بنا به اظهار نظر ظهیری ، امروز نیز گل سرخ در شهر خوی و پیرامون آن فراوان است و حتی گونه هایی از آن در باغ های شهر ، به صورت خودرو بن و ریشه دارد و گل و گلاب خوی دارای امتیاز و ویژه ای است. ماه خرداد را هم که گلها شکفته می شوند « گله ماه » می نامند که به صورت پهلوی « ماه گل » است و این تعبیر کهن نیز پیشینه بسیار بازار گل سرخ را در این شهرستان می دهد و همه اینها ادامه آبادی و فرهنگ را در شهر خوی در طی سدها می رساند. این شهر از قدیم الایام دارای اهمیت استراتژیک بوده است تا آنجا که فتحعلی شاه قاجار با راهنمایی ژنرال گاردن دیوار استواری گرد آن ساخت. این شهر یکی از شهرهای کهن ایران است که در دوران مادها و پیش از آنها وجود داشته است و در دوران هخامنشی ، اشکانی و ساسانی نیز جز قلمرو آن ها بوده است. این شهر در طی تاریخ کهن خود بارها توسط سرداران و پادشاهان مختلف از قبیل عتبه بن فرقد سلمی سردار اسلام و یوسف بن ابوالساج فتح شد. این شهر به دلیل جایگاه جغرافیایی و نظامی که داشت ، از اهمیت زیادی برخوردار بود . جنگ چالدران بین شاه اسماعیل و سلطان سلیم در 920 هجری قمری در 70 کیلومتری شهر خوی در گرفت و همچنین در دوران حکومت بازماندگان نادرشاه افشار و زندیه ، امرای خاندان دنبلی مدتها در خوی حکومت کردند.